The Medieval Vitae of St. Mary of Egypt // A Repository & Synopsis of Versions and Translations

The Medieval Vitae of St. Mary of Egypt
// A Repository & Synopsis of Versions and Translations

Home // Texts & Sources // Synopsis // Mary of Egypt & the Magdalene Window in Assisi // How to // Links

Home // Texts & Sources // Synopsis // Mary of Egypt & the Magdalene Window in Assisi // How to // Links

Texts & Sources

7th c. Sophronios Greek
7th c. Mombritius Latin
9th c. Paulus Diaconus
Latin - Claves / Text / Sources
Modern English transl. - Sources
10th c. Synaxarium Con­stant. Greek
10th c. Flodoard Latin, poetic
late 10th c. Anglo-Saxon
early 11th c. Menologion Basil II Greek
12th c. Hildebert Latin, poetic
mid 13th c. Welsh
13th c. Speculum His­to­ri­a­le Latin
13th c. Legenda Aurea Latin
~1320 Märterbuch German, poetic
~1320-1342 Vite dei Santi Padri Italian
14th/15th c. Old Norse
14th c. ff. Old Church Slavonic
1369-1372 Catalogus Sanc­to­rum Latin
~1400 Der Heiligen Leben German

(3) Paulus Diaconus (Latin, 9th c.)

Table of Contents

Greek - Claves / Text / Sources
17th c. Latin transl. - Text / Sources
Modern English transl. - Text / Source

Top

Latin

Top

Claves

Clavis Clavium: Vita Mariae Aegyptiacae (a Metaphrasta in menologium inserta), Versiones latinae
Bibliotheca Hagiographica Latina: BHL 5415
vol. 2., Brussels 1900–1901 @ Internet Archive
Clavis Patrum Graecorum: CPG 7675, versiones latinae (b)
vol. 3, Turnhout 1979 Open PDF

Top

Text

The text is that of (3.l) PL 73 [1879], which, in turn, is a new edition of (3.g) Rosweyde 1615 / (3.i) Rosweyde 1628. Differences across the available editions are indicated via footnotes.

Title

 

Rosweyde 1615, p. 381; Surius 1875, p. 76; PL 73, col. 671-672 ]

APRILIS II.
VITA
SANCTÆ MARIÆ ÆGYPTIACÆ,
MERETRICIS
AUCTORE SOPHRONIO JEROSOLYMITANO EPISCOPO,
INTERPRETE PAULO DIACONO SANCTÆ NEAPOLEOS ECCLESIÆ

APRILIS II. [...] ECCLESIÆ ]
Rosweyde 1615, Rosweyde 1628, PL 73;

Vita S. Mariae Aegyptiacæ, Authore quidem apud Græcos Sophronio Hieroſolymorum Epiſcopo, interprete uerò Paulo Diacono.
Surius 1581;

VITA S. MARIÆ ÆGYPTIACÆ, AUTHORE SOPHRONIO HIEROSOLYMORVM EPISCOPO, INTERPRETE PAVLO DIACONO
Eccleſiæ Neapolitanæ, ut teſtatur Sigebertus cap. 69. de Viris illustribus alio interim ſtylo, & quidem niſi fallor, meliori è Græcis conuerſa, quam ſit ea quæ vulgo circumfertur. Hæc autem verſio quam hic habes in perantiquo MS. exemplari attribuitur Paulo Diacono, cuius potius eam eſſe crediderim, quam alteram illam vulgo usurpatam, quæ tamen multis locis cum hac ad verbum concordat.
Surius 1618;

VITA S. MARIAE AEGYPTIACAE
AUCTORE APUD GRAECOS SOPHRONIO JEROSOLYM. EPISC.
INTERPRETE VERO PAULO DIACONO
Obiit circa 422.
Surius 1875

Chapter 15

 

Cap. XV. – Quando autem venit sanctæ exaltationis festivitas pretiosæ crucis , ego quidem , sicut et prius, præibam, juvenum illaqueans etVitae Patrum 1507, fol. 46vα ] capiens animas . Vidi autem primo Magennis 2002, p. 176 ] diliculo omnes ad ecclesiam unanimiter concurrentes. Abii et ego, currens cum currentibus , et veni cum illis in atrium templi ; et cum venisset hora exaltationis divinæ crucis , impingebam et impingebar, repellebarque quodammodo, festinans ingredi cum populo, coactor usque ad januam templi cum his qui ingrediebantur, cum magna laboris tribulatione appropinquans et ego infelix : quando autem ingredi volebam , illi quidem omnes sine impedimento ingrediebantur, me autem divina aliqua virtus prohiVitae Patrum 1515, fol. 41vβ ]bebat , non indulgens introitum. Mox igitur Surius 1875, p. 86 ] repulsa, ejiciebar foras; et ejecta, inveniebar sola in atrio stans. Considerans autem per muliebrem infirmitatem hoc mihi accidere , iterum aliis me immiscendo , vim mihi quodammodo faciebam introeundi, sed enim laborabam in vacuum.

[Cap.] XV. ]
Rosweyde 1615, Surius 1618, Rosweyde 1628, PL 73;
§ 16. Surius 1875
sanctæ ] ſancta Lippomano 1553
festivitas pretiosæ crucis ]
precioſe crucis festiuitas Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515
pretioſæ crucis feſtiuitas Lippomano 1553
quidem ] quidam Vitae Patrum 1515
illaqueans ] inlaqueans Stevenson 1996, Magennis 2002
animas ] aīas Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515
Vidi ] Uidit Vitae Patrum 1512
diliculo ] diluculo Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553, Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875
currentibus ] pꝛoperantibus Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553
atrium ] attrium Vitae Patrum 1515
venisset hora exaltationis divinae crucis ]
veniſſet hora exaltationis dominice crucis Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
aduenisset hora diuine crucis et exaltationis Stevenson 1996;
aduenisset hora diuinae crucis exaltationis Magennis 2002
impingebam et impingebar, repellebarque ]
ımpinguebam & impinguebar, repellebarq́ Surius 1581;
inpingebam et inpingebar, repellabar Magennis 2002
coactor ]
conanter Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553, Magennis 2002;
magno conatu & quidem Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875
cum magna laboris tribulatione appropinquans ]
tamen cum magna laboꝛis tribulatione appropinquabam Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
cum magna laboris tribulatione appropinquabam Surius 1571, Surius 1618, Surius 1875;
cum magna laboris tribulatione oppropinquabā Surius 1581;
cum magno labore et tribulatione adpropinquabam Magennis 2002
ingredi volebam ]
ianuam ingredi volebam Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
ianuam ingredi debebam Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875;
ianuam ingredi ueniebam Magennis 2002
illi quidem ] illico Lippomano 1553
prohibebat ] ꝓphibebat (sic!) Vitae Patrum 1507
ejiciebar ] eijcibar Vitae Patrum 1507
et ejecta, inveniebar sola ]
↊ eiecta ſola inueniebar Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
et sola eiecta inueniebar Magennis 2002
muliebrem ] mulierem Vitae Patrum 1512
infirmitatem hoc mihi accidere ]
impotentiam mihi hoc euenire Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
impotentiam hoc mihi euenire Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875;
inpotentiam mihi hoc euenire Magennis 2002
aliis me immiscendo ]
me alijs miſcendo Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
aliis me immiscebam Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875
faciebam ]
faciendo Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515;
facio Lippomano 1553
faciens Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875, Magennis 2002
sed enim ]
ſed nimirum Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Lippomano 1553;
ſe (sic!) nimirū Vitae Patrum 1515;
sedenim Surius 1571, Rosweyde 1615;
sed etenim Magennis 2002

Chapter 16

 

Vitae Patrum 1507, fol. 46vα; Vitae Patrum 1512, fol. 44vα; Vitae Patrum 1515, fol. 41vβ; Lippomano 1553, fol. 388r; Surius 1571, p. 604; Surius 1581, fol. 188vβ; Rosweyde 1615, p. 387α; Surius 1875, p. 86; PL 73, col. 681.C; Stevenson 1996, p. 66; Magennis 2002, p. 176 ]

Cap. XVI. – Ut enim limina vestigio contingebam, omnes interius recipiebantur , nullum habentes impedimentum , me autem solam non recipiebat  ; sed quasi militaris multitudo esset taxata ut mihi ingredienti aditum Rosweyde 1615, p. 387b ] clauderet, ita me repentina aliqua prohibebat virtus , et iterum inveniebar in atrio . Hoc ter et quater passa et facere conans, nihilque proficiens, desperans de cætero, et amplius nusquam PL 73, col. 682.A ] progredi valens (factum quippe fuerat corpus meum a vi comprimentium valde confractum), recedens discessi , et steti in quodam angulo atrii templi  ; et vix aliquando, ob quam causam prohibebar videre vivificum lignum in cogitationem reduxi. Tetigit enim mentem et cordis mei oculos intellectus salutis , recogitans quia squalida actuum meorumMagennis 2002, p. 178 ] scelera mihi introeundi aditum obserabant . Cœpi itaque flens nimium conturbari et pectus tundere , atque susLippomano 1553, fol. 388v ]piria de profunVitae Patrum 1512, fol. 44vβ ]do cordis proferens, et gemens ejulansque prospexi in loco in quo stabam, sursum imaginem sanctæ Dei genitricis stantem, [...]

[Cap.] XVI. ]
Rosweyde 1615, Surius 1618, Rosweyde 1628, PL 73
§ 17. Surius 1875
recipiebantur ]
reſpiciebam Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515
recipiebant Lippomano 1553
habentes impedimentum ]
impedimentū habentes Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
inpedimentum habentes Magennis 2002
recipiebat ] recipiebant Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553
militaris multitudo esset taxata ]
multitudo miliaris (sic!) effecta Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515;
multitudo militaris effecta Lippomano 1553;
multitudinis militaris manibus modo hinc, modo inde repulsa et ejecta Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875;
multitudo militaris est obuia Magennis 2002
ut mihi ingredienti aditum ]
vt ingredienti mihi auditum (sic!) Vitae Patrum 1507;
ut ingredienti mihi aditum Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553
repentina aliqua prohibebat virtus ]
repentiua (sic!) virtus quedā pꝛohibebat Vitae Patrum 1507;
repentina virtus quedam prohibebat Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553
atrio ] atro (sic!) Vitae Patrum 1507
Hoc ]
Hec Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515;
Hæc Lippomano 1553
nihilque ] et nihil Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553, Magennis 2002
et amplius nusquam progredi valens ] amplius progredi non uolui Lippomano 1553
(factum quippe fuerat ]
factum quippe fuit Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
(fuerat quippe Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875
comprimentium ]
cōpꝛomittentiū Vitae Patrum 1512;
cōpꝛomttentium (sic!) Vitae Patrum 1515
recedens discessi ]
Recedens ita Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
recedens itaque discessi Magennis 2002
et steti in quodam angulo atrii templi ] inde in angulo atrij conſtiti Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Lippomano 1553
ob quam ] quam ob Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553
causam ] cauſſam Rosweyde 1615
prohibebar ]
ꝓphibebar (sic!) Vitae Patrum 1507;
prohiberer Surius 1571, Surius 1581, Surius 1875
prohiberet Surius 1618
videre ] videri Surius 1875
cogitationem ] cogitatione Lippomano 1553, Magennis 2002
Tetigit ] Tegit Magennis 2002
enim ] eum Vitae Patrum 1512
cordis mei oculos ] oculos coꝛdis mei Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Lippomano 1553
salutis ] ſaluti Surius 1581
recogitans ]
recogitate faciensLippomano 1553
recogitabamque Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875
squalida ] ſquallidi Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515
obserabant ] obſeruabant Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515
itaque ]
igitur Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515, Lippomano 1553;
namque Magennis 2002
pectus tundere ]
pectus meum tondere Vitae Patrum 1507, Vitae Patrum 1512, Vitae Patrum 1515;
pectus meum tundere Lippomano 1553
suspiria ] ſuſ-ſpiria Lippomano 1553
profundo ] profundis Surius 1571, Surius 1581, Surius 1618, Surius 1875
et gemens ejulansque ]
gemes (sic!) ↊ eiulans Vitae Patrum 1507;
gemens et eiulans Vitae Patrum 1512, Lippomano 1553;
et gemēs ↊ eiulans Vitae Patrum 1515;
gemens eiulans Magennis 2002

Top Table of Contents

Sources

Printed editions: 16th-17th century

(3.a) Vitae Patrum 1507
Lyon 1507
The Bavarian State Library in Munich owns several copies and offers complete scans of all of them:

(3.b) Vitae Patrum 1512
Lyon 1512
The Bavarian State Library in Munich owns several copies and offers complete scans of all of them:

(3.c) Vitae Patrum 1515
Lyon 1515

(3.d) Lippomano 1553
Venice 1553
Scan @ Hathi Trust, fol. 384v ff. // Bibliographical details
Scan @ Internet Archive, fol. 384v ff.
Scan @ Internet Archive, fol. 384v ff.
Scan @ Google Books, fol. 384v ff.
From the first edition of Lippomano's Sanctorum priscorum patrum vitae in five volumes, Venice 1551–1556.

(3.e) Surius 1571
Vita S. Mariae Aegyptiacae (transl. Paulus Diaconus Cassinensis), in: Laurentius Surius (ed.), De Probatis Sanctorvm Historiis, vol. 2: Complectens Sanctos Mensium Martii Et Aprilis, Cologne 1571, p. 598-609.
Scan @ Hathi Trust, p. 598 ff. // Bibliographical data
Scan @ Hathi Trust, p. 598 ff. // Bibliographical data
From the first edition of Surius' De Probatis Sanctorum Historiis in six volumes, Cologne 1570-1575.

(3.f) Surius 1581
Venice 1581
Scan @ Google Books, fol. 186vβ ff.
From the second edition of Surius' De Probatis Sanctorum Historiis in six volumes, 1576 ff.

(3.g) Rosweyde 1615
Vita S. Mariæ Aegyptiacæ, meretricis (transl. Paulus Diaconus Cassinensis), in: Heribert Rosweyde (ed.), Vitae Patrum, Antwerp 1615, p. 381-392.
Scan @ Internet Archive, p. 381-392 (black and white)
Scan @ Internet Archive, p. 381 ff.

(3.h) Surius 1618
Cologne 1618
From the third edition of Surius' De Probatis Sanctorum Historiis in twelve volumes, Cologne 1617-1618.

(3.i) Rosweyde 1628
Antwerp 1628
A complete scan is available at The Clark Library, alongside detailed object descriptions here.
The above scan is also available @ Internet Archive, p. 381-392.
Scan @ Internet Archive, p. 381-392 (black and white)
The MDZ Münchener DigitalisierungsZentrum offers a complete scan, as well as bibliographical details .

Modern printed editions: 19th-21st century

(3.k) Surius 1875
Paulus Diaconus (transl.): Vita S. Mariae Aegyptiacae. Auctore apud Graecos Sophronio Jerosolym. Episc. Interprete vero Paulo Diacono, in: Laurentius Surius (ed.): Historiae seu Vitae Sanctorum. Juxta Optimam Coloniensem Editionem, edited by Laurentio Gastaldi, Vol. 4: Aprilis, Turin 1875, p. 76-93.
Scan @ Hathi Trust, p. 76 ff. Copy from Harvard College Library.
Scan @ Hathi Trust, p. 76 ff. Copy from University of California.
Scan @ Internet Archive, p. 76 ff.
Scan @ Google Books, p. 76 ff.
From the new and revised edition of Surius' De Probatis Sanctorum Historiis in thirteen volumes, Turin 1875-1880.

(3.l) PL 73 [1879]
Vita Sanctæ Mariæ Aegyptiacæ, meretricis (transl. Paulus Diaconus Cassinensis), in: Jacques Paul Migne (ed.), Patrologia Latina. Patrologiae Cursus Completus. Series Latina, vol. 73, Paris 1879, cols. 671-690.
Scan: Open PDF, PL 73, col. 671 ff.
This is a new edition of (3.g) Rosweyde 1615 / (3.i) Rosweyde 1628.

The manuscript sources selected for printed editions (3.m) and (3.n) are ones that form the most likely sources for the Anglo-Saxon translation. They differ slightly from (3.l) PL 73 in terms of spelling, word order, etc.:

(3.m) Stevenson 1996
Vita Sanctae Mariae Egiptiacae (ed. Jane Stevenson), in: Erich Poppe, Bianca Ross (eds.), The Legend of Mary of Egypt in Medieval Insular Hagiography, Dublin 1996, p. 51-79.
Bibliographical details @ Regesta Imperii OPAC
This volume contains a translation of the Latin text into modern English, cf. (3.p) below.

(3.n) Magennis 2002
Uita Sanctae Mariae Egiptiacae: V Idus Aprilis, in: Hugh Magennis (ed. and transl.), The Old English Life of Saint Mary of Egypt. An edition of the Old English text with modern English parallel-text translation, Exeter 2002, p. 140-208.
Bibliographical details @ Queen's University Belfast
Bibliographical details @ Regesta Imperii OPAC
Scan: Open PDF, Magennis 2002, p. 140 ff.
This volume contains a translation of the Latin text into modern English, cf. (3.q) below.

Table of Contents

English translations

Sources

There are three modern English translations available:

(3.o) Ward 1987 = translation of (3.l) PL 73

(3.p) Stevenson 1996 = translation of (3.m)
Translation (transl. Jane Stevenson), in: Erich Poppe, Bianca Ross (eds.), The Legend of Mary of Egypt in Medieval Insular Hagiography, Dublin 1996, p. 80-98.
Bibliographical details @ Regesta Imperii OPAC

(3.q) Magennis 2002 = translation of (3.n)
The Life of St Mary of Egypt: April 9, in: Hugh Magennis (ed. and trans.), The Old English Life of Saint Mary of Egypt. An edition of the Old English text with modern English parallel-text translation, Exeter 2002, p. 141-209.
Bibliographical details @ Regesta Imperii OPAC
Scan: Open PDF, Magennis 2002, p. 141 ff.

 

Viewer frame sidebar: Show / Hide // © Florian Janner 2018-2025